Mniej raportowania, mniej formalności i koniec z częścią obowiązków, które przez ostatnie lata angażowały czas oraz zasoby przedsiębiorstw. Od 1 października 2026 r. zaczną obowiązywać istotne zmiany w przepisach dotyczących raportowania schematów podatkowych (MDR). Nie oznacza to jednak końca MDR-ów.
Nowelizacja Ordynacji podatkowej znacząco ogranicza zakres obowiązków związanych z MDR. Z systemu zniknie przede wszystkim raportowanie schematów krajowych. Zmiany obejmą również zakres podatków objętych regulacją, definicje kluczowych pojęć i podmiotów oraz zasady składania informacji MDR-3. Zniesiony zostanie także obowiązek posiadania wewnętrznej procedury MDR.
Raportowanie schematów podatkowych pozostanie jednak istotnym elementem compliance podatkowego – przede wszystkim w odniesieniu do schematów transgranicznych. Dodatkowej uwagi będą wymagały również przepisy przejściowe.
Co dokładnie zmieni się od 1 października i jak przygotować organizację do nowych zasad?
Koniec raportowania krajowych schematów MDR
To jedna z najważniejszych zmian dla przedsiębiorców.
Z końcem września 2026 r. zniknie obowiązek raportowania krajowych schematów podatkowych. Od 1 października obowiązki MDR zostaną zasadniczo ograniczone do schematów transgranicznych.
To istotne uproszczenie. W praktyce to właśnie identyfikowanie i raportowanie krajowych schematów MDR było dla wielu organizacji źródłem największych obciążeń administracyjnych i wymagało angażowania pracowników różnych działów – nie tylko podatkowych i finansowych.
Zmiana wpisuje się w cel nowelizacji, którym jest dostosowanie polskich regulacji MDR do wymogów unijnej dyrektywy DAC6 oraz ograniczenie obowiązków sprawozdawczych przedsiębiorców.
A co ze schematami rozpoczętymi przed 1 października?
Tu sytuacja wymaga większej ostrożności.
Ustawodawca przewidział przepisy przejściowe, określające sposób realizacji obowiązków MDR dotyczących zdarzeń, które wystąpiły jeszcze na gruncie dotychczasowych regulacji.
W zależności od momentu powstania obowiązku MDR i terminu jego wykonania zastosowanie mogą nadal znajdować dotychczasowe przepisy.
Oznacza to, że zniesienie obowiązku raportowania schematów krajowych nie powoduje automatycznego wygaśnięcia wszystkich obowiązków powstałych przed 1 października 2026 r.
Przy przechodzeniu na nowe zasady warto więc zweryfikować trwające i niezakończone procesy MDR oraz ustalić, które regulacje będą miały do nich zastosowanie.
VAT i akcyza poza zakresem MDR
Zmniejszy się również zakres podatków objętych regulacjami MDR.
Od 1 października nowe przepisy nie będą miały zastosowania do uzgodnień dotyczących podatku VAT oraz podatku akcyzowego.
W praktyce oznacza to kolejne ograniczenie liczby zdarzeń, które przedsiębiorcy będą musieli analizować pod kątem obowiązku raportowania.
Zmieniają się kluczowe definicje MDR
Nowelizacja nie ogranicza się jednak do usunięcia części obowiązków. Modyfikuje również podstawowe pojęcia, na których opiera się cały system MDR.
Zmiany dotyczą m.in. definicji schematu podatkowego, uzgodnienia, ogólnej cechy rozpoznawczej, kryterium głównej korzyści oraz szczególnej cechy rozpoznawczej.
To szczególnie istotny obszar zmian. Nawet osoby, które od lat zajmują się MDR, powinny ponownie przeanalizować sposób kwalifikowania poszczególnych uzgodnień na gruncie nowych regulacji.
Wspomagający znika, ale jego rola niekoniecznie
Zmieniają się także zasady dotyczące podmiotów uczestniczących w schematach podatkowych.
Z przepisów zniknie odrębna kategoria wspomagającego, czyli podmiotu, który w obecnym stanie prawnym może uczestniczyć w opracowaniu lub wdrażaniu uzgodnienia.
Od 1 października korzystającym będzie podmiot, któremu udostępniono schemat podatkowy, u którego jest on wdrażany albo który jest gotowy do jego wdrożenia lub rozpoczął jego realizację.
Zmieni się również zakres pojęcia promotora. Będzie nim nie tylko podmiot opracowujący, udostępniający czy organizujący wdrożenie schematu. Zakres tej definicji może objąć także podmioty wykonujące czynności odpowiadające dotychczasowej roli wspomagającego, jeżeli wiedziały lub – przy zachowaniu wymaganej staranności – powinny były wiedzieć, że uczestniczą w realizacji schematu podatkowego.
Usunięcie pojęcia wspomagającego nie oznacza zatem, że podmioty pełniące dotychczas taką funkcję automatycznie znajdą się poza systemem MDR.
W praktyce konieczne będzie prawidłowe określenie roli każdego uczestnika uzgodnienia oraz ustalenie, na kim w danych okolicznościach spoczywa obowiązek raportowy.
Koniec obowiązkowej procedury MDR
Z perspektywy codziennego funkcjonowania przedsiębiorstw bardzo ważną zmianą będzie zniesienie obowiązku posiadania wewnętrznej procedury MDR.
Dla wielu organizacji oznacza to ograniczenie formalności i większą swobodę w określaniu sposobu zarządzania obowiązkami dotyczącymi schematów podatkowych.
Czy w takim razie dotychczasową procedurę MDR należy od razu wyrzucić do kosza? Niekoniecznie.
W większych organizacjach, zwłaszcza działających międzynarodowo, odpowiednio dostosowana procedura może nadal pełnić ważną funkcję organizacyjną. Może pomagać w identyfikowaniu potencjalnych schematów transgranicznych, przypisywaniu odpowiedzialności poszczególnym osobom i zapewnieniu właściwego przepływu informacji.
Po zmianach procedura przestaje być więc obowiązkiem ustawowym, ale w określonych organizacjach może pozostać użytecznym narzędziem zarządzania ryzykiem podatkowym.
MDR-3 również zostanie uproszczony
Zmiany obejmą również zasady składania informacji MDR-3.
Od 1 października 2026 r. korzystający będą co do zasady przekazywać informację o stosowaniu schematu podatkowego do końca czwartego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Dla każdego schematu konieczne będzie złożenie odrębnego formularza.
Zakres przekazywanych danych zostanie przy tym uproszczony. Informacja będzie koncentrować się przede wszystkim na NSP oraz wysokości uzyskanej korzyści podatkowej, a jeśli nie będzie możliwe jej dokładne ustalenie – jej wartości szacunkowej.
Zmiany dotyczą również podpisywania MDR-3. Uchylenie dotychczasowych szczególnych zasad w tym zakresie umożliwi wykonywanie tego obowiązku przez pełnomocnika.
Mniej MDR nie oznacza braku MDR
Nowelizacja zdecydowanie ogranicza obowiązki przedsiębiorców, ale nie należy interpretować jej jako końca raportowania schematów podatkowych.
MDR pozostają – zmienia się natomiast ich zakres.
W szczególności nadal trzeba będzie identyfikować i raportować schematy transgraniczne spełniające ustawowe przesłanki. Aktualna pozostanie także odpowiedzialność związana z niewykonaniem obowiązków, które nadal będą obowiązywać.
Dlatego najbliższe tygodnie warto wykorzystać nie tylko na „odchudzenie” dotychczasowych procesów MDR, ale przede wszystkim na ich dostosowanie do nowych zasad.
Co warto zrobić przed 1 października 2026 r.?
Przed wejściem nowych przepisów w życie warto przede wszystkim:
- przeanalizować nowe regulacje i dostosować do nich proces identyfikowania oraz raportowania schematów podatkowych,
- zweryfikować niezakończone sprawy MDR i ustalić, w których przypadkach zastosowanie znajdą przepisy przejściowe,
- przejrzeć dotychczasowe polityki, procedury i instrukcje MDR oraz zdecydować, które z nich warto zachować po zmianach,
- na nowo określić role i odpowiedzialność osób uczestniczących w identyfikowaniu schematów,
- przeszkolić pracowników odpowiedzialnych za podatki, finanse, kwestie prawne i inne procesy, w których mogą pojawić się schematy transgraniczne.
Nowe MDR – prostsze przepisy, ale nowe zasady trzeba poznać
Zmiany obowiązujące od 1 października 2026 r. oznaczają realne ograniczenie części obowiązków MDR. Dla przedsiębiorców to dobra wiadomość: mniej raportowania, mniej formalności i większa możliwość dostosowania wewnętrznych procesów do rzeczywistych potrzeb organizacji.
Jednocześnie zmieniają się podstawowe definicje, role uczestników systemu oraz sposób wykonywania części obowiązków. Dochodzą do tego przepisy przejściowe, które mogą mieć znaczenie dla spraw rozpoczętych jeszcze przed wejściem nowelizacji w życie.
Dlatego warto zadbać o to, aby osoby odpowiedzialne za MDR wiedziały nie tylko, które obowiązki znikają, ale przede wszystkim co pozostaje i jak stosować nowe przepisy w praktyce.
Autor: Ekspert ADN Akademia